Konu 3 / 4 · FB.5.3.2.1
Destek ve Hareket Sistemi
İskelet, eklemler ve kasların yapısını sınıflandırır, hareketin nasıl gerçekleştiğini inceleriz.
🎯 Bu konuda neler öğreneceksin?
FB.5.3.2.1Destek ve hareket sistemi yapılarını sınıflandırabilme.
- Destek ve hareket sistemini oluşturan yapıları belirler.
- Kemik, eklem ve kasları özelliklerine göre sınıflandırır.
Becerilerin: Sınıflandırma · Model okuma · Gözlem
🔍 Merak Et
Vücudumuz neden yumuşak bir balon gibi çökmez? Yürürken, koşarken ve yazı yazarken bu hareketleri nasıl yaparız? Kemiksiz bir vücudumuz olsaydı ne olurdu?
📖 Destek ve Hareket Sistemi Nedir?
Vücuda şekil veren, onu ayakta tutan ve hareket etmemizi sağlayan sisteme destek ve hareket sistemi denir. Üç ana yapıdan oluşur: iskelet (kemikler), eklemler ve kaslar.
📖 İskelet ve Kemikler
Yetişkin bir insanda yaklaşık 206 kemik bulunur. Kemikler görevlerine ve şekillerine göre sınıflandırılır.
| Kemik türü | Özelliği | Örnek |
|---|---|---|
| Uzun kemikler | Boyu enine göre uzundur. | Uyluk, kaval, pazı |
| Yassı kemikler | Yassı ve geniştir; iç organları korur. | Kafatası, kaburga, kürek |
| Kısa kemikler | Kısa ve küçüktür. | El ve ayak bileği kemikleri |
| Düzensiz kemikler | Düzensiz şekillidir. | Omurlar |
Kemiklerin görevleri: vücuda şekil vermek, iç organları korumak (kafatası beyni, kaburgalar kalp ve akciğerleri), kaslara tutunma yeri olmak ve hareketi sağlamak.
📖 Eklemler
İki ya da daha fazla kemiğin birleştiği yere eklem denir. Eklemler hareket yeteneklerine göre üçe ayrılır:
| Eklem türü | Hareketi | Örnek |
|---|---|---|
| Oynamaz eklem | Hareket etmez. | Kafatası kemikleri |
| Yarı oynar eklem | Az hareket eder. | Omurlar |
| Oynar eklem | Çok yönlü, geniş hareket eder. | Diz, dirsek, omuz |
Eklemlerde kemik uçları kıkırdak ile kaplıdır; kıkırdak sürtünmeyi azaltır ve kemikleri darbelerden korur.
📖 Kaslar
Kaslar kemiklere tendon adı verilen yapılarla bağlanır. Kaslar kasılıp gevşeyerek kemikleri hareket ettirir.
- Kaslar yalnızca çeker, itemez. Bu yüzden zıt çalışan çiftler hâlinde bulunurlar.
- Kol bükülürken pazı kası kasılır, arka kol kası gevşer. Kol düzelirken tersi olur.
- İskelet kasları isteğimizle çalışır; kalp ve bağırsak kasları isteğimiz dışında çalışır.
⭐ Önemli Bilgiler
- Destek ve hareket sistemi: iskelet, eklemler ve kaslar.
- Eklemler: oynamaz, yarı oynar, oynar.
- Kaslar yalnızca kasılarak çeker; zıt çiftler hâlinde çalışır.
- Kemikler iç organları korur, vücuda şekil verir.
🏠 Günlük Yaşamdan
- Bebekler: Yeni doğan bebeklerde yetişkinden fazla (yaklaşık 300) kemik bulunur; büyürken bazıları birleşir.
- Sporcular: Düzenli antrenman kasları güçlendirir.
- Biyonik: Mühendisler, eklem ve kas çalışmasını örnek alarak robot kolları ve protezler tasarlar.
🔤 Kavramlar
- İskelet
- Vücuda şekil veren ve destekleyen kemikler topluluğu.
- Eklem
- İki ya da daha fazla kemiğin birleştiği yer.
- Kas
- Kasılıp gevşeyerek hareketi sağlayan doku.
- Tendon
- Kası kemiğe bağlayan yapı.
- Kıkırdak
- Eklemlerde kemik uçlarını kaplayan esnek doku.
🧫 Etkinlik: Kol Modeli Yapalım
Malzemeler
Karton (2 şerit), raptiye veya perçin, iki balon ya da iki lastik, ip, makas
Adımlar
1) İki karton şeridi dirsek olacak şekilde raptiyeyle birleştir (eklem). 2) Üst kolun üzerine bir lastik (pazı kası), altına bir lastik (arka kol kası) bağla. 3) Pazı lastiğini kısaltırken arka kol lastiğinin ne olduğunu gözle. 4) Kolu bük ve düzelt; hangi kasın kasıldığını, hangisinin gevşediğini tabloya yaz. 5) Modelin gerçek kola benzeyen ve benzemeyen yönlerini tartış.
⚠️ Güvenlik: Raptiyeyi ucu sivri bırakma, bantla kapat. Lastiği aşırı germe; yüzüne çarpabilir.
✅ Kendini Değerlendir
Her soru için bir şık seç, sonra “Kontrol et” düğmesine bas.
1. Destek ve hareket sistemini oluşturan yapılar aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
2. Kafatası kemikleri hangi eklem türüyle birleşir?
3. Kolumuzu bükerken aşağıdakilerden hangisi gerçekleşir?
4. Diz ve dirsek hangi eklem türüne örnektir?
5. Kaburgalar, aşağıdaki işlevlerden hangisini yapar?
