Fen ve Bilim Kulübü logosuFen ve Bilim KulübüYusuf Cici

Dolaşım Sistemi

Kalp, kan ve damarların vücudumuzdaki madde taşınmasındaki görevlerini inceleyelim.

❤️ Dolaşım sistemi ne işe yarar?

Dolaşım sistemi; oksijen, besin, hormon ve atık maddelerin vücutta taşınmasını sağlar. Bu sistemin temel yapıları kalp, kan ve kan damarlarıdır. Kalp pompa gibi çalışır; damarlar kanın vücutta dolaşmasını sağlar.

❤️ ➜ 🩸 ➜ 🫁 🧠 💪
Kalp kanı pompalar, kan maddeleri taşır.

❤️ Kalbin yapısı ve çalışması

Kalp, göğüs boşluğunda iki akciğer arasında, hafifçe sol tarafa yakın konumda bulunan kaslı bir organdır. Dört odacığı vardır: sağ kulakçık, sağ karıncık, sol kulakçık ve sol karıncık. Kulakçıklar kanı toplar; karıncıklar kanı kalpten gönderir.

Sağ taraf

Vücuttan gelen oksijence fakir kanı akciğere gönderir.

Sol taraf

Akciğerden gelen oksijence zengin kanı vücuda gönderir.

Kalbin kasılıp gevşemesi kanın damarlar içinde ilerlemesini sağlar. Kapakçıklar kanın geriye kaçmasını önlemeye yardımcı olur.

🩸 Kanın görevleri ve bileşenleri

Kan; hücrelere oksijen ve besin taşır, karbondioksit ve bazı atıkların uzaklaştırılmasına katkı sağlar, vücut sıcaklığının düzenlenmesine ve savunmaya yardımcı olur.

  • Alyuvar: Oksijen taşınmasında görevlidir.
  • Akyuvar: Vücudun mikroplara karşı savunmasında görev alır.
  • Kan pulcukları: Kanın pıhtılaşmasına yardımcı olur.
  • Plazma: Kanın sıvı kısmıdır; çözünmüş maddeleri taşır.
🩸
Kan = Plazma + kan hücreleri ve pulcuklar

🛣️ Kan damarları

🔴
Atardamar

Kanı kalpten uzaklaştırır.

🔵
Toplardamar

Kanı kalbe getirir.

🕸️
Kılcal damar

Madde alışverişini sağlar.

Atardamar ve toplardamar isimleri kandaki oksijen miktarına göre değil, kanın kalbe göre hareket yönüne göre belirlenir. Akciğer atardamarı oksijence fakir, akciğer toplardamarı oksijence zengin kan taşır.

🔁 Küçük ve büyük kan dolaşımı

Küçük kan dolaşımı: Kalbin sağ karıncığından çıkan oksijence fakir kan akciğerlere gider. Akciğerlerde gaz alışverişi gerçekleşir ve oksijence zenginleşen kan kalbin sol kulakçığına döner.

Büyük kan dolaşımı: Kalbin sol karıncığından çıkan oksijence zengin kan vücuda gönderilir. Hücrelere oksijen ve besin bırakıp karbondioksit alan kan, kalbin sağ kulakçığına döner.

Küçük dolaşım

Kalp ➜ Akciğer ➜ Kalp

❤️ ➜ 🫁 ➜ ❤️
Büyük dolaşım

Kalp ➜ Vücut ➜ Kalp

❤️ ➜ 🧍 ➜ ❤️

⭐ Damarları karıştırma!

  • Atardamar kanı kalpten uzaklaştırır.
  • Toplardamar kanı kalbe getirir.
  • Kılcal damarlar madde alışverişinin gerçekleştiği ince damarlardır.
  • Atardamarların tamamı oksijence zengin kan taşımaz; akciğer atardamarı istisnadır.
  • Toplardamarların tamamı oksijence fakir kan taşımaz; akciğer toplardamarı istisnadır.

🏃 Dolaşım sisteminin sağlığı

Düzenli fiziksel aktivite, dengeli beslenme, yeterli uyku, tütün ve tütün ürünlerinden uzak durma ve rutin sağlık kontrolleri dolaşım sağlığını destekler. Nabız, kalbin bir dakikadaki atım sayısıyla ilişkilidir; hareket sırasında vücudun oksijen ihtiyacı arttığı için nabız hızlanabilir.

🧪 Dolaşım yolu modeli

Gerekli malzemeler: Kırmızı ve mavi ip, kâğıt kalp ve akciğer çizimleri.

Uygulama: Kalp, akciğer ve vücut bölümlerini kâğıda yerleştirin. Mavi ip ile oksijence fakir kanın kalpten akciğere gidişini, kırmızı ip ile oksijence zengin kanın kalpten vücuda gidişini gösterin. Atardamar, toplardamar ve kılcal damarları etiketleyin.

Güvenlik: Maket ve çizim malzemeleri kullanın; kesici araç gerekiyorsa öğretmen gözetiminde çalışın.

Bu konuda öğreneceklerin

  • Kalbin yapısı ve görevini açıklar.
  • Kan damarlarını görevlerine göre karşılaştırır.
  • Kanın taşıma görevlerini ilişkilendirir.
← Vücudumuzdaki Sistemler konularına dön